habiku 1316. may tanglaw na lakad

February 11, 2017
  1. may tanglaw na lakad

february 11, 2017 by rey de vera

 

sumalinag ang buwan

mata ng ulap

a, esperma sa kamay

Tagalog Translation of Sappho’s Poem “Maidens Dancing In Moonlight”: Salin 22

February 4, 2017

Maidens Dancing In Moonlight

Sappho

Then, as the broad moon rose on high,
The maidens stood the altar nigh;
And some in graceful measure
The well-loved spot danced round,
With lightsome footsteps treading
The soft and grassy ground.

Mga Dilag na Sumasayaw Sa Liwanag ng Buwan

Isinalin ni Rey de Vera

Matapos, habang umaangat ang buwang malapad pataas,

Kagyat sa malapit na altar nagsitayo ang mga dilag;

At ang ilan ay kumukumpas sa kay-iinam na alindog

Sa kinagigiliwang dako sumasayaw nang papaikot,

Buong liksi ang mga yapak umiimbay nang papalukso

Sa lupang malata’t madamo.

habiku 1315. umagos na agipo

February 4, 2017
  1. umagos na agipo

february 4, 2017 by rey de vera

 

binawtismo ang gulod

ulan ng mayo

tuminanlang sa look

Tagalog Translation of Elizabeth Barrett Browning’s Poem “How Do I Love Thee?”: Salin 21

February 1, 2017

How Do I Love Thee?

Elizabeth Barrett Browning

How do I love thee? Let me count the ways.
I love thee to the depth and breadth and height
My soul can reach, when feeling out of sight
For the ends of Being and ideal Grace.
I love thee to the level of every day’s
Most quiet need, by sun and candlelight.
I love thee freely, as men strive for Right;
I love thee purely, as they turn from Praise.
I love with a passion put to use
In my old griefs, and with my childhood’s faith.
I love thee with a love I seemed to lose
With my lost saints, — I love thee with the breath,
Smiles, tears, of all my life! — and, if God choose,
I shall but love thee better after death.

Paano Kita Iniibig?

Isinalin ni Rey de Vera

Paano kita iniibig? hayaan mo akong banggitin ang bilang ng mga paraan.

Iniibig kita sa lalim, lawak at taas ng hangganan abot ng aking kaluluwa,

Kapag maglaho sa paningin, iyon pa rin ang madarama

Kahit magwakas na ang Mundo at ang Biyayang inaasam.

Iniibig kita kapantay ng tahimik sa araw-araw na higit hinahanap-hanap,

Sa pagsikat ng haring araw at pagliwanag ng kandila.

Iniibig kita nang wagas, tulad sa taong nagsisikap na ang Tuwid ay matamasa;

Iniibig kita nang tapat, tulad sa pag-talikod nila sa Papuri nang walang hangad.

Iniibig kita sa alab ay gamit sa pighating luma,

at sa pananampalataya dala ng aking kamusmusan.

Iniibig kita katulad ng isang pag-ibig na tila nawaglit ko sa abangtagal

Kasama ng aking naiwan, mga santo kong naiwala.

Iniibig kita sa hinga,

Ngiti, luha, tanang buhay ko!

At kung Poo’y tulutan ako,

Iibigin lang kitang lalo sakaling ako’y pumanaw na.

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

habiku 1314 at pagtalakay ng pagkatha

February 1, 2017
  1. may asam ang puyat

february 1, 2017 by rey de vera

halimuyak sa danaw

labi ng gapas

nagkukubli na uhay

pagtalakay ng pagkatha

dito, una muna, nadama ko ang “assault” ng mga images at sitwasyon. kung wala nito, ano naman ang magiging basehan ko sa pagkatha ng habikung ito?

kaya’t lumabas sa simula ang halimuyak ng danaw, simoy ng palayan, ihip ng hangin, umaga sa parang at mga images sa palayan, tanawin, gawain. naandun ang paggagapas, ang mga natira sa pag-ani, ang mga dayaming nagkalat, tinitipong mga labi, mga hindi napansing uhay, o hindi inabot ng karit, o naiwan sa pag-gigiik.

pangalawa ay nagpasya ako na piliin ang “halimuyak sa danaw” bilang magdadala ng tula sa tagumpay na matapos ito. bakit? maganda siya dahil naroon ang kombinasyon ng 2 pangkat ng mga titik. una, ang pangkat ng b, d, g, k, p, t, s para sa pagtutugma sa salitang halimuyak at letrang “k” nito sa dulo o hulihan. at pangalawa, ang pangkat ng m, n, ng, l, r, w, y para sa pagtutugma naman sa salitang danaw at titik “w”.

bakit ulit? dahil magiging madali o magaan ito para sa akin o sa sinumang susubok sa pagkatha ng habiku. magiging mahirap kung ang kumbinasyon ng itutugma ay “ak” sa mga katinig na malakas (b, d, g, k, p, t, s) pa rin. Dahil sa pagsisikap na hindi na ito maulit maging sa una at dulo ng susing salita (key words). kaya’t dapat maitumbas ang “halimuyak” sa salita na ang dulong titik ay mula naman sa grupo ng katinig na mahina (m, n, ng, l, r, w, y), sa ganun, mainam ang salitang “danaw”.

may pangatlong grupo ng titik, ito ang h, a, e, i, o, u. dito naman dapat kunin ang pangatlong salitang susi na isasama sa pagtutugma. kaya’t pumasok ang salitang, “labi”. isa pang paraan ito para maging magaan ang gagawing pagtutumbas.

ngayon, sa hugis at alituntunin ng habiku ito ang dapat sundin: gagamit ng mga katagang ang, sa, ng, na, may, atbp pero iwasan nang ulitin. hindi na rin uulitin ang mga pang-unahan o paghulihang letra. ngayon meron nang anim na letrang hindi na dapat muling gamitin sa unahan o hulihan ng mga salita, ang mga ito ay h, k, d, w, l, at i. mula sa 3 salitang nauna nang gagamitin, ito’y ang halimuyak, danaw, at labi.

kung titingnan ang unang nabuo:

halimuyak sa danaw

labi

sunod na ginawa ko ay dugtungan ng “ng gapas” ang pangalawang linya. ang “gapas” ay tumutugma sa salitang “halimuyak”. at ang titik na g at s ay malalaya pa.

sa pangatlong linya ay inihanay ko ang salitang “uhay”, mas pinili ko sa salitang “palay” dahil nakita ko, kalabisang gamitin pa ito. ika nga, too obvious na. at parang wala akong akmang metaphor na mabuo sa sitwasyong kinakaharap.

kaya’t dito sa pangatlong linya ako medyo nahirapan dahil kailangan ko ng salitang susi na tutugma sa salitang “labi”. maganda sanang maipasok ang salitang dayami. pero, ika nga lalong too obvious na pagsamahin sa isang linya ang dayami at uhay na pareho halos ang kahulugan. liban sa ang uhay ay maaring sariwa o buhay pa. samantalang ang dayami ay nagapas na o medyo natuyo na’t karaniwang pampakain sa hayop bilang sabsabin. at hinahanap ko pa ring makita sa tula ang sitwasyon ng “mga hindi napansing uhay, o hindi inabot ng karit o naiwan sa pag-gigiik.” bilang conclusion.

aba’y mahirap talagang hanapin ang salitang “kubli”. dahil iyon nga, nakakubli. ito ang nagbukas sa tagumpay ng habiku. at ang titik na n at i ay malalaya pa.

ang pinakahuli ay ang pamagat ng tula. hindi na mahirap ito, dahil sa pamagat dapat ilalagay ang mga salitang abstract huwag sa loob ng habiku. nababawasan ang paghahanap sa talagang images. ang images ay kailangang nakikita, una sa lahat. ayon sa alituntunin ng habiku ang unang salitang susi (asam) sa pamagat ay tutugma sa huling salita ng unang linya. at ang pangalawang salitang susi (puyat) sa pamagat ay tutugma sa huling salita ng pangalawang linya. o kung talagang mahirap gawin, patugmain ang una at pangalawang salitang susi ng pamagat sa huling salita ng pangalawang linya.

kung ganoon, sa sitwasyon ng umaga nandoon ang mga salitang “asam” at “puyat”. at ang titik na a, m, p at i ay malalaya pa. ayaw ko nang dadagan pa ng paliwanag para may matira naman sa imahinasyon ng babasa nito at sa obvious na ring basehan kung bakit ito ang napili kong pamagat.

Tagalog Translation of an Excerpt from “The Cloud Messenger”: Salin 20

January 30, 2017

Excerpt from “The Cloud Messenger”

Kalidasa

The heart of the King’s servant was filled with longing,

And with tears suppressed he mused looking at the cloud.

Even the heart of a happy man is moved at the sight of clouds,

What then of one who yearns to clasp his love?

He thought of news to send her through the cloud,

And so he rendered an offering to it of flowers,

And with eager heart addressed these words . . .

“Refuge you are of the love-oppressed, bear this love message,

to Alaka you will have to travel . . .

Oh! you will surely look with steady gaze

At my faithful wife, who counts the days.

Only fond hope prevents the heart of this tender girl

From breaking, though like a flower she is frail . . .

Flamingos will be your fellow-travelers,

You’ll see, as far as Kailasa hill . . .

And whenever you feel weary on your way rest on hill-tops,

And drink from streams their water when oppressed by thirst.

Country girls’ eyes sweet and kind will greet you,

Because you hold the harvest in your hands.

Make their plowed fields fertile as you push on . . .

Forest cutter’s wives you’ll next see playing in the groves,

Pour them water too . . . then pass the river Reva

Rough and full of pebbles . . .”

Hinango mula sa “Ang Sugong Ulap”
Isinalin ni Rey de Vera

Ang puso ng lingkod ng Hari ay natigib ng pangungulila,

At pigil sa pagluha siyang nagnilay habang nakatingin sa ulap.

Kahit ang puso ng masayahing tao’y naantig sa tanawin ng alapaap,

Ano mandin ng isang nagnanasa na mayakap ang kanyang sinta?

Nag-isip siya ng balitang sa pamamagitan ng ulap ay ipapadala sa kanya,

Kaya’t naghandog siya rito ng alay na mga bulaklak,

At ang mga salitang ito’y sabik ang pusong ihinayag . . .

“Kanlungan ka ng mga api sa pag-ibig, dalhin mo itong kalatas ng pag-ibig,

Patungo sa Alaka kailangang maglakbay ka . . .

O! ikaw ay tiyak na titingin nang may malaong titig

Sa aking tapat na asawa, na ang mga araw ay binibilang nito.

Tanging magiliw na pag-asam ang pumipigil sa puso ng mahinhing dilag na ito

Sa pagkawasak, bagaman tulad ng isang bulaklak siya’y dagling nahahapis . . .

Ang mga flamingo ang iyong magiging kasama sa paglalakbay,

Makikita mo, hanggang sa gulod ng Kailasa . . .

At kapag nakadama ka ng pagal sa ‘yong landas sa tugatog ng gulod kagyat mamahinga,

At uminom mula sa mga batis ng tubig nila kapag sinisiil ng uhaw.

Ang mga mata ng mga dalagitang nayon matatamis at magigiliw ay babati sa iyo,

Dahil hawak mo ang pag-aani sa iyong mga kamay na mapaghilom.

Gawin mong manigo ang kanilang inararong bukirin habang ikaw ay sumusulong . . .

Ang mga asawa ng mamumulak sa gubat ay makikita mong naglalaro sa mga asera,

Buhusan mo rin sila ng tubig . . . at pagkatapos ay dumaan sa ilog Reva

Sadyang magaslaw at lipos ng mumunting bato . . .”

Tagalog Translation of Li Po’s Poem “They Fought in the South”: Salin 19

January 28, 2017

They Fought in the South
Li Po

Last year we attacked at Mulberry Flats,
This year we attack on the Onion River roads,
At the T’iao-chih sea we wash our swords in the surf,
At the Heaven’s Hills we pasture our horses to snow and grass.
Three thousand miles – hang on, march, attack!
Three armies – everyone cut up or grown old…
The House of Chin hammered up walls to hold off the hordes,
The House of Han still keeps flickering beacon fires,
It’s always the season for wars.
On the field – Attack! Struggle! Die!
Knocked down horses shriek, whine, and cry to the sky.
Crows, vultures peck human bowels, carrying them they fly.
Lieutenants, privates, Generals! Secretaries! What good do they do?
These so called “arms” are really murderer’s tools…
Benevolent men have for them neither use nor excuse.

Lumaban Sila sa may Timog
Isinalin ni Rey de Vera

Noong isang taon lumusob kami sa Patagan ng Moras,
Ngayong taon lulusob kami sa mga lansangan ng Ilog Sibuyas,
Sa dagat ng T’iao-chih hinugasan namin
sa daluyong ang aming mga tabak,
Sa Kaburolan ng Langit pinastol namin
sa nyebe at damo ang aming mga kabayo.
Tatlong libong milya – sulong, martsa, sugod!
Tatlong hukbo – bawat isa’y natigpas o tumanda…
Ang Bahay ng Chin ay pinanday pataas
ang mga pader upang pigilan ang mangkukuyog,
Ang Bahay ng Han patuloy pa ring pinagkukurap
ang mga ilaw na panghudyat,
Ito’y palagiang panahon para sa mga digmaan.
Sa kaparangan – Manalakay! Makibaka! Mamatay!
Mga kabayong napalugamok umaatungal,
humahalinghing, at pumapalahaw sa kalangitan.
Mga uwak, buwitre, tinutuka mga bituka ng tao,
bitbit nila sila’y naglipana.
Mga Tenyente, raso, Heneral! Sekretaryo!
Ano ang mabuti nilang ginagawa?
Itong mga tinatawag na “sandata”
ay sadyang kasangkapan ng mamamaslang…
Sa mga taong mapitagan ang mga ito
ay walang saysay maging sa gamit o dahilan.

Tagalog Translation of Robert Frost’s Poem “A Prayer in Spring”: Salin 18

January 28, 2017

A Prayer in Spring
Robert Frost, 1874–1963

Oh, give us pleasure in the flowers to-day;
And give us not to think so far away
As the uncertain harvest; keep us here
All simply in the springing of the year.

Oh, give us pleasure in the orchard white,
Like nothing else by day, like ghosts by night;
And make us happy in the happy bees,
The swarm dilating round the perfect trees.

And make us happy in the darting bird
That suddenly above the bees is heard,
The meteor that thrusts in with needle bill,
And off a blossom in mid-air stands still.

For this is love and nothing else is love,
The which it is reserved for God above
To sanctify to what far ends He will,
But which it only needs that we fulfill.

Isang Dasal sa Tag-sibol
Isinalin ni Rey de Vera

O, bigyan kami ng kagalakan sa mga bulaklak ngayong-araw;
At ‘wag kaming bigyan ng isipin sa mga paparating pa lamang
Tulad ng di-tiyak na anihan; nawa dito kami magpatuloy
Sa sadyang ang lahat-lahat lamang ay nasa pagsisibol ng taon.

O, sa halamanang namumuti dun bigyan kami ng kagalakan,
Tulad ng mga multo sa gabi, tulad ng walang iba sa araw;
At loobin kaming lumigaya sa masayahing mga bubuyog,
Ang kawan na habang namumutak ganap na kahoy ay nililibot.

At loobin kaming lumigaya sa tumutudla-tudla na ibon
Na biglang narinig sa itaas mga bubuyog na umuugong,
Ang bulalakaw na bumulusok ginamit ang karayom na tuka,
At palayo sa isang bukadkad sa gitna ng hangin nakatila.

Dahilan sa ito ay pag-ibig at wala nang iba pang pag-ibig,
Kung alin ang ito’y nakalaan para sa Bathalang nasa langit
Upang magpabanal sa kung saan nagtatapos ang Kaniyang loob,
Datapwat kung ano lamang ito ay nararapat nating masunod.

Tagalog Translation of Sappho’s Poem “You Know the Place: Then”: Salin 17

January 28, 2017

You Know the Place: Then
Sappho

You know the place: then
Leave Crete and come to us
waiting where the grove is
pleasantest, by precincts

sacred to you; incense
smokes on the altar, cold
streams murmur through the

apple branches, a young
rose thicket shades the ground
and quivering leaves pour

down deep sleep; in meadows
where horses have grown sleek
among spring flowers, dill

scents the air. Queen! Cyprian!
Fill our gold cups with love
stirred into clear nectar

Alam Mo ang Pook: Kung Magkaganoon
Isinalin ni Rey de Vera

Alam mo ang pook: kung magkaganoon
Iwan mo ang Krete at puntahan kami
naghihintay doon sa ang asera ay
pinakamainam, sa tabi ng templo

na banal sa iyo; dulot ng kamangyan
usok sa dambana, malamig na batis
nagsisibulongan sa gitna ng mga

sanga ng mansanas, ang isang bata pang
palumpon ng rosas ang kanlong sa lupa
at nagsisikatal na daho’y bumuhos

ng himbing na tulog; sa mga parangan
ang mga kabayo ay lumaking sanay
sa piling ng sibol ng tag-bulaklakan,

humahalimuyak sa hangin ang penel.
Reyna! Cipriana! Punuin po ninyo
mga tasang ginto namin ng pag-ibig
hinalo hanggang sa luminaw na nektar

Tagalog Translation of Sappho’s Poem “Awed by Her Splendor”: Salin 16

January 28, 2017

Awed by Her Splendor
Sappho

Awed by her splendor
stars near the lovely
moon cover their own
bright faces when she
is roundest and lights
earth with her silver

Hanga sa Kanyang Kaningningan
Isinalin ni Rey de Vera

Hanga sa kanyang kaningningan
ang mga bituin na malapit
sa kaibig-ibig na buwan
nakip ang sarili nilang mukha
kung siya’y nasa kabilugan
at iniilawan ang daigdig
ng kaniyang taglay na pilak